U23 Việt Nam 0-2 U23 Uzbekistan: nhịp giữa sân đứt ở Nagoya, tứ kết chờ Hàn Quốc hoặc Ả Rập Xê Út

Phút thứ mười mấy của trận đấu, khi Xuân Bắc giơ hai tay ra hiệu về phía băng ghế kỹ thuật, rất ít người trên khán đài Paloma Mizuho hiểu chuyện gì đang xảy ra. Cậu nói ngắn, quay người, rồi đi bộ chậm về cạnh biên. Sau đó đội bóng chơi tiếp, nhưng theo một cách khác. Đó là khoảnh khắc tôi hiểu trận đấu với U23 Uzbekistan không còn là câu chuyện của tỷ số 0-2 nữa.

Tôi ngồi ở khán đài B, giữa một nhóm sinh viên Việt Nam đang học ở Nagoya và vài người Nhật mặc áo bóng đá cũ. Ngọn lửa không bao giờ tắt trên khán đài, chỉ là nó đổi màu thành những cánh tay. Những cánh tay ấy còn giơ lên rất lâu sau tiếng còi mãn cuộc, khi bảng điện tử đã đóng lại ở tỷ số 0-2. Không có tiếng la ó, chỉ có tiếng thở dài của những người vừa nhìn thấy một sợi dây nào đó đứt ra.

Thất bại này không đẩy U23 Việt Nam ra khỏi Asiad 20. Đây là lượt cuối vòng bảng, và đội đi tiếp với vị trí nhì bảng C. Đối thủ ở tứ kết, ngày 25/9, là đội nhất bảng D, nơi cuộc đua chỉ còn hai cái tên: U23 Hàn Quốc và U23 Ả Rập Xê Út. Ba ngày nghỉ giữa hai trận ở tuổi U23 là thứ xa xỉ mà đội không có.

Một lưu ý nghề nghiệp, vì tôi không muốn bài này trở thành một bản phán xét dựa trên cảm giác. Những chỉ số như bàn thua kỳ vọng, cường độ pressing hay tỷ lệ kiểm soát bóng của trận đấu này tôi chưa có trong tay. Cái tôi có là quan sát từ khán đài, là những gì HLV Đinh Hồng Vinh nói sau trận, và là chuỗi dữ liệu lịch sử của chính lứa cầu thủ này. Khi thiếu số liệu, người viết phải nói rõ mình đang suy luận từ đâu. Theo kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của U23 Việt Nam từ vòng bảng, tôi thấy cần tách hai tầng vấn đề: tầng cục diện và tầng cấu trúc.

Tầng cục diện: bàn thua sớm đổi vai cả trận đấu

HLV Đinh Hồng Vinh mô tả đội vào trận thận trọng, có một khoảnh khắc mất tập trung, bị thủng lưới sớm, rồi buộc phải dâng lên. Cách ông kể lại trận đấu chính là cách một trận knock-out bị bẻ gãy: kế hoạch bị phá ngay trong pha đầu tiên. Chơi thấp, chờ thời cơ, rồi bị dẫn trước, đội mất luôn quyền chọn nhịp. Bàn thua sớm không lấy đi ba điểm đơn thuần, nó lấy đi quyền quyết định trận đấu thuộc về ai.

Có một chi tiết đáng chú ý trong lời kể của ông: sau khi bị dẫn, đội kiểm soát bóng nhiều hơn. Nghe qua thì đó là tín hiệu tích cực. Nhưng nhìn kỹ, đó là kiểu kiểm soát bóng được đối thủ tặng cho. Uzbekistan dẫn bàn, họ lùi khối đội hình, nhường bóng và chờ phản công. Đội cầm bóng trong thế bị động. Kiểu cầm bóng ấy thường làm tỷ lệ kiểm soát đẹp lên mà không làm chất lượng cơ hội tăng theo. Trong bóng đá, có thứ thống kê trông như đang tiến lên, mà thực ra đang đứng yên.

Tầng cấu trúc: vấn đề nằm ở một phần ba cuối sân

Đây mới là phần khiến tôi phải ngồi lại lâu. Chính HLV Đinh Hồng Vinh thừa nhận ở vòng bảng đội chơi có lúc chậm, và khả năng khai thác tấn công ở một phần ba cuối sân không cao. Một vị HLV nói ra điều đó sau một trận thua là người đã nhìn thấy nó từ trước. Điều này khớp với những gì tôi thấy trên khán đài: bóng luân chuyển được tới vạch 30 mét, rồi dừng lại, rồi trả về. Những pha bóng cuối cùng phần lớn đến từ nỗ lực cá nhân, không đến từ một mẫu phối hợp được lặp lại.

Đây là đặc trưng của một đội hình vừa được ghép lại. Ông Vinh nói đội là sự pha trộn giữa những cầu thủ từng dự vòng chung kết AFC U23 và các nhân tố mới, với ít thời gian chuẩn bị. Khi một tập thể chưa đủ thời gian để tự động hóa các pha phối hợp, tấn công sẽ phụ thuộc vào khoảnh khắc. Khoảnh khắc thì không lặp lại theo yêu cầu.

Xuân Bắc và bài toán phụ thuộc một điểm

Ông Vinh hai lần gắn việc đội mất nhịp và mất kiểm soát chuyển trạng thái với chấn thương của Xuân Bắc. Trong một trận đấu, một HLV có thể nói về rất nhiều thứ, nhưng ông chọn nói về một cầu thủ. Một đội bóng chỉ gọi tên một người khi nhịp chơi của cả tập thể đi qua chân người đó.

Chuyển trạng thái là khoảnh khắc đội đổi từ phòng ngự sang tấn công, và đó chính là giai đoạn quyết định trong các trận knock-out. Mất người giữ nhịp ở giai đoạn ấy, đội không mất một cầu thủ, đội mất một chức năng. Với quãng nghỉ ba ngày, khả năng trở lại của Xuân Bắc cho trận tứ kết là câu hỏi để ngỏ. Theo kinh nghiệm của tôi khi theo dõi các đội bóng trẻ, những ca chấn thương được HLV nhắc tới một cách có chủ đích thường không phải là ca nhẹ.

Điều ít được nói: nỗi sợ không nằm ở cái tên Hàn Quốc hay Ả Rập Xê Út

Trên các mặt báo, câu chuyện được đẩy theo hướng khác. Đại ý là U23 Việt Nam không sợ Hàn Quốc, không sợ Ả Rập Xê Út. Cơ sở cho tuyên bố ấy là thật. Tại vòng chung kết AFC U23, đội từng thắng Ả Rập Xê Út 1-0, và từng hòa Hàn Quốc 2-2 sau 120 phút trước khi thắng trên chấm luân lưu. Đó là tài sản tinh thần có thật, không phải câu khẩu hiệu.

Nhưng đọc kỹ phát biểu của HLV Đinh Hồng Vinh, giọng điệu của ông khác hẳn tiêu đề. Ông không hứa hẹn. Ông kể lại trận đấu, kể về chấn thương, kể về thời gian chuẩn bị. Một vị HLV đứng giữa truyền thông và một phòng thay đồ trẻ thường chọn giọng như vậy. Với một đội bóng non tuổi, sự bình tĩnh bên ngoài là một phần của công việc.

Nỗi lo thật của U23 Việt Nam không mang tên Hàn Quốc hay Ả Rập Xê Út. Nó mang tên mười lăm phút đầu tiên. Nó mang tên một phần ba cuối sân. Nếu đội lại thủng lưới trong giai đoạn mở màn, mọi thống kê đẹp về kiểm soát bóng sẽ trở nên vô nghĩa. Và nếu các cơ hội vẫn chỉ đến từ những khoảnh khắc cá nhân, đội sẽ phải dựa vào may mắn ở một trận đấu mà may mắn là thứ duy nhất không thể lập trình.

Khi không thể hát, chúng tôi học cách lắng nghe nhịp thở của đội bóng. Giờ nghỉ giữa hai hiệp ở Nagoya là một khoảng lặng như thế. Không ai bàn về tỷ số nữa, tất cả đều nhìn về phía đường biên, nơi một cầu thủ trẻ đang được nhân viên y tế kiểm tra.

Ở Jakarta, nơi tôi làm việc, những người bạn Indonesia hỏi tôi cùng một câu trước trận tứ kết: liệu lứa U23 này của Việt Nam có thật sự đã lớn. Người ta gọi đó là fan cuồng, tôi gọi đó là những người giữ nhịp cho thành phố, và họ theo dõi bóng đá Đông Nam Á bằng một sự kiên nhẫn đáng nể. Câu trả lời cho họ không nằm ở việc Hàn Quốc hay Ả Rập Xê Út là ai. Nó nằm ở chỗ đội bóng có mang được cấu trúc tấn công của mình sang trận tiếp theo hay không.

Trong trận tứ kết ngày 25/9, tôi sẽ nhìn vào mười lăm phút đầu tiên, xem đội bước vào trận ở trạng thái tập trung hay ngơ ngác. Tôi sẽ nhìn vào cách những cơ hội được tạo ra, từ một pha phối hợp có ý đồ hay từ một khoảnh khắc lóe sáng của cá nhân. Và tôi sẽ nhìn vào danh sách đăng ký thi đấu, để xem ai là người được giao việc cầm nhịp.

Có một nhịp trống vẫn gõ sau bao mùa bóng tắt tiếng. Ở Nagoya, nhịp trống ấy im đi một lúc trong hiệp một, rồi gõ lại khi hiệp hai bắt đầu. Nếu nó còn gõ được tới ngày 25/9, lứa cầu thủ này sẽ bước sang một tầng khác của hành trình, nơi người ta không còn đếm tuổi của họ nữa mà chỉ đếm kết quả.